„Błogosławieństwo ziemi”: od jaskini do elektryczności (ocena: 7/10 za Hamsuna)

11 minut temu

3 minut(y) czytania

Samotny osadnik próbuje stworzyć miejsce nadające się do życia. Spotkanie z nieufną nieznajomą rozpoczyna wspólną walkę z naturą.

Powieść Knuta Hamsuna z 1917 roku stała się dla reżysera Hansa Pettera Molanda podstawą rodzinnej epopei rozpisanej na kilka dekad. Scenariusz rozwija literacki pierwowzór poprzez obserwację codziennego trudu mieszkańców odludzia. Cywilizacja dociera tam powoli, zmieniając utrwalony porządek życia. Początkowa walka o schronienie nadaje historii charakter prostego kina przygodowego. Każdy etap rozbudowy wymaga wysiłku, dlatego zagospodarowanie pustkowia wypada wiarygodnie. Trudne realia epoki zyskują konkretny wymiar.

Pierwsza część wystawia cierpliwość widza na poważną próbę. Narracja długo rozwija się w jednostajnym rytmie, a przeciągnięte sceny bez dialogów utrudniają wejście w świat bohaterów. Skupienie na codziennej pracy początkowo spowalnia opowieść. Film stopniowo angażuje, gdy starania osadników zaczynają przynosić rezultaty. Czytelny podział na rozdziały porządkuje historię obejmującą wiele lat. Każdy z nich przynosi zmianę, która nadaje rodzinnej sadze nowy kierunek.

Gospodarstwo rozrasta się wraz z rodziną, lecz dostatek nie przynosi jej spokoju. Wygodniejsze życie stopniowo zmienia potrzeby mieszkańców i osłabia dawną wspólnotę. Gospodarz pozostaje wierny pracy na roli, podczas gdy jego bliscy zaczynają dostrzegać możliwości poza rodzinną posiadłością. Różnica ta narasta wraz z upływem czasu. Dawna jednomyślność ustępuje sprzecznym oczekiwaniom. Prywatny spór staje się dzięki temu obrazem społecznego przełomu.

Scenariusz traci część energii, gdy codzienność ustępuje pobocznym sporom. Późniejsze epizody nie zawsze pogłębiają główny temat, przez co opowieść miejscami zwalnia ponad potrzebę. Największą zwartość zachowują fragmenty poświęcone budowaniu gospodarstwa. Działanie ma w nich jasny cel, zaś każde niepowodzenie wpływa na położenie rodziny. W dalszej części dramaturgia rozprasza się między kolejnymi kryzysami. Saga nadal budzi ciekawość, ponieważ losy bohaterów pozostają wiarygodnie związane z przeobrażeniami epoki. Szeroki zakres historii pogłębia portret rodziny, lecz prowadzi też do zauważalnych dłużyzn.

Najmocniejszym elementem pozostaje relacja małżonków. Asta Kamma August buduje postać Inger za pomocą powściągliwych reakcji. Jej nieufność nie wymaga rozbudowanych deklaracji. Z czasem aktorka pokazuje rosnącą świadomość własnych potrzeb, zachowując surowość bohaterki. Herbert Nordrum tworzy równie oszczędną kreację człowieka przyzwyczajonego do działania zamiast rozmowy. Upór Isaka ujawnia się nawet w drobnych gestach. Scena z zegarem trafnie oddaje dumę z materialnego awansu, lecz odsłania też zagubienie wobec nadchodzących zmian. Aktorzy przekonująco pokazują uczucie wystawione na próbę czasu.

Moland prowadzi wykonawców z umiarem, pozostawiając wiele miejsca ciszy. Takie podejście pasuje do bohaterów przyzwyczajonych do prostego życia. Reżyser pozwala postaciom zmieniać się w naturalnym rytmie kolejnych lat. Napięcie narasta, gdy domownicy zaczynają inaczej patrzeć na przyszłość. Najciekawsze okazuje się zderzenie miłości z materialnym postępem. Powściągliwa forma wzmacnia wiarygodność tego konfliktu.

Zdjęcia Oskara Dahlsbakkena pokazują północny pejzaż jako nieprzyjazne środowisko, z którym osadnicy muszą się mierzyć. Rozległe plany podkreślają kruchość zabudowań wobec potęgi gór. Niemal kwadratowy kadr zamyka postacie w przestrzeni, która z pozoru wydaje się bezkresna. Kompozycja obrazu wzmacnia poczucie odosobnienia, zachowując czytelność codziennych działań. Naturalne brzmienie otoczenia podkreśla trud wykonywanych zajęć. Oszczędna muzyka Kaspara Kaae nie przesłania dźwięków płynących z otoczenia. Warstwa realizacyjna nadaje prowadzeniu gospodarstwa przekonującą fizyczność.

Produkcja otworzyła 42. Warszawski Międzynarodowy Festiwal Filmowy, po wcześniejszych pokazach w Toronto i San Sebastián. Norwegia zgłosiła ją także do rywalizacji o Oscara w kategorii filmu międzynarodowego. Festiwalowy obieg odpowiada randze przedsięwzięcia. To kino wymagające cierpliwości, oparte na obserwacji zmian zachodzących przez kolejne lata. Zamiast szybkich punktów kulminacyjnych pokazuje narastający rozdźwięk między domownikami. Dłużyzny osłabiają wymowę niektórych konfliktów, lecz nie przekreślają emocjonalnej wartości całej sagi. Ostatecznie zbudowanie dachu nad głową okazuje się łatwiejsze niż ocalenie rodzinnej jedności.

„***Błogosławieństwo ziemi*” to epopeja rodzinna, której rozmach chwilami osłabia monotonne tempo narracji.**

Atuty:

przekonujący konflikt pokoleń
rodzinny rozmach
społeczny kontekst
wiarygodne przemiany
sugestywne aktorstwo
oszczędne gesty
autentyczna relacja
surowy realizm
fizyczność pracy
malownicze zdjęcia
przemyślane kadrowanie
przejmujący pejzaż
naturalne dźwięki
powściągliwa muzyka
czytelne rozdziały
historyczna wiarygodność
angażujące losy
emocjonalna konsekwencja

Mankamenty:

monotonny początek
przeciągnięte sceny
opóźnione zaangażowanie
nierówne tempo
rozproszona dramaturgia

Polecane dla:

miłośników rodzinnych epopei
wielbicieli kina historycznego
zainteresowanych przemianami społecznymi
ceniących powolną narrację
odbiorców surowego realizmu
entuzjastów oszczędnego aktorstwa
wrażliwych na pejzaże
zwolenników kina bezdialogowego
zainteresowanych konfliktem pokoleń
czytelników literatury Hamsuna
cierpliwych widzów festiwalowych
ceniących dźwięki natury

Zwiastun:

https://www.youtube.com/watch?v=khEmqEFgaFs

reżyseria: Hans Petter Moland
scenariusz: Hans Petter Moland, Gard B. Eidsvold
zdjęcia: Oskar Dahlsbakken
montaż: Linda Man
scenografia: Thomas Øyjordsbakken Odland
dekoracja wnętrz: Camilla Sofie Hugstmyr
kostiumy: Anne Pedersen
muzyka: Kaspar Kaae
dźwięk: Gisle Tveito
obsada: Herbert Nordrum, Asta Kamma August, Gard B. Eidsvold, Anders Baasmo, Sjur Vatne Brean, Oddgeir Thune, Bjørn Sundquist