„Przez ścianę”: miłość alfabetem Morse'a (ocena: 7/10 za Dębską)

1 dzień temu

3 minut(y) czytania

**Zdobywca Złotych Lwów na festiwalu w Gdyni.**

Aresztowana kobieta trafia do warszawskiego więzienia przy Rakowieckiej. Wystukiwane wiadomości pozwalają jej porozumieć się z mężczyzną z sąsiedniej celi.

Polski dramat historyczny Macieja Sobieszczańskiego opiera się na prawdziwych losach dwojga więźniów politycznych. Reżyser nadaje tej historii kameralny wymiar. Przyjmuje perspektywę uwięzionej, a jej doświadczenie wyznacza granice przedstawionego świata. Zamknięta przestrzeń skupia uwagę na osobistym koszcie represji. Melodramat rozwija się w warunkach całkowitej zależności od funkcjonariuszy.

Stalinowski terror działa poprzez codzienną bezradność. Cudze decyzje rozstrzygają o najprostszych sprawach. Upokorzenia naruszają poczucie własnej wartości, a zagrożenie trwa także podczas pozornego spokoju. W takim otoczeniu kontakt z drugim człowiekiem nabiera szczególnego znaczenia. Możliwość przekazania myśli przywraca bohaterce odrobinę swobody. Rodzące się uczucie przekonuje właśnie dzięki tej potrzebie wzajemności. Zaufanie daje zakochanym własną sferę życia pośród narzuconych ograniczeń. Dzięki temu romantyczny wątek pozostaje mocno związany z realiami politycznej przemocy.

Aktorsko Maria Dębska unosi ciężar narracji dzięki oszczędnej ekspresji. Drobna zmiana mimiki pozwala odczytać lęk skrywany pod opanowaniem. Skupienie na twarzy nadaje tym reakcjom wagę zwykle przypisywaną rozbudowanym dialogom. Godność granej przez nią kobiety wynika z wysiłku zachowania kontroli nad sobą. To przekonujący portret osoby wystawionej na długotrwałą próbę. Udział Jakuba Gierszała podporządkowano przyjętemu punktowi widzenia. Taka proporcja sprawia, że znaczną część bliskości widz poznaje poprzez przeżycia więźniarki.

Czarno-białe zdjęcia współtworzą surowość tej opowieści. Ostre kontrasty światła z ciemnością wzmacniają poczucie osaczenia. Ciasne kadrowanie kieruje wzrok ku szczegółom zachowania. Ograniczone tło pomaga śledzić najdrobniejsze oznaki zmęczenia. Forma pozostaje spójna z sytuacją osadzonej, której codzienność kurczy się do kilku metrów. Przyznana w Gdyni nagroda za zdjęcia docenia rozwiązanie mające konkretne uzasadnienie dramaturgiczne.

Równie uważnego odbioru wymaga warstwa dźwiękowa. Stukanie zastępuje zwykłą rozmowę, więc każdy sygnał trzeba rozpoznać. Przerwy między wiadomościami wprowadzają oczekiwanie podszyte niepewnością. Odgłosy zza muru uruchamiają wyobraźnię słuchającej. Widz uczestniczy w tym nasłuchiwaniu, dzieląc jej ograniczony dostęp do ukochanego. Akustyczna konstrukcja wzmacnia intymność korespondencji. Nadaje też izolacji odczuwalny wymiar, bo kontakt zależy od dźwięków docierających z niewidocznego miejsca.

Konsekwentny minimalizm chwilami usztywnia dramaturgię. Powracające sytuacje utrwalają atmosferę uwięzienia, lecz z czasem przynoszą coraz mniej nowych znaczeń. Powolny rytm osłabia wtedy koncentrację. Kolejne fragmenty przedłużają stan emocjonalny już wcześniej czytelny. Skupienie na jednej osobie ogranicza również samodzielność postaci drugoplanowych. Pozostają one zależne od funkcji pełnionych wobec głównej bohaterki. Wiarygodność centralnej relacji równoważy te zastrzeżenia. Poruszenie wyrasta z cierpliwie budowanego przywiązania do jej losu.

„***Przez ścianę*” opowiada o nietypowej, ale prawdziwej historii romantycznej, która mogła się skończyć po kilku godzinach, a przetrwała lata.**

Atuty:

klimat stalinizmu
kobieta w centrum narracji
oszczędna kreacja Dębskiej
mimika budująca napięcie
konsekwentny minimalizm formy
surowe zdjęcia monochromatyczne
kontrastowe światłocienie
kadry skupione na twarzy
dźwiękowa dramaturgia
intymność więziennej relacji
miłość jako forma oporu

Mankamenty:

powracające sytuacje dramaturgiczne
powolny rytm opowieści
spadek uwagi widza
ograniczona autonomia postaci drugoplanowych
przedłużanie emocji
angielskie napisy

Polecane dla:

miłośników dramatów historycznych
zainteresowanych stalinizmem
ceniących kameralne kino psychologiczne
odbiorców surowych zdjęć monochromatycznych
preferujących oszczędne aktorstwo

O filmie:

https://www.youtube.com/watch?v=uIUTbwyfU24

reżyseria, scenariusz: Maciej Sobieszczański
zdjęcia: Jolanta Dylewska
montaż: Nikodem Chabior
scenografia: Ewa Skoczkowska
dekoracja wnętrz: Anna Niemira
kostiumy: Małgorzata Zacharska
muzyka: Mary Komasa, Antoni Komasa-Łazarkiewicz
dźwięk: Aleksander Musiałowski, Tomasz Wieczorek
obsada: Maria Dębska, Jakub Gierszał, Agnieszka Grochowska, Agnieszka Suchora, Arkadiusz Jakubik, Jakub Kamieński, Jowita Budnik, Adam Szyszkowski