„Sny o pociągach”: całe życie drwala (ocena: 7/10 za Edgertona)

2 godziny temu
3 minut(y) czytania

https://www.youtube.com/watch?v=ZmKAoW9TU-c

Przygnębiająco pesymistyczne, życiowo uderzająco trafne.

Robert Grainier (Joel Edgerton) zajmuje się wyrębem lasów pod kolej. Długie rozstania z domem i życie podporządkowane zarobkowi oddalają go od marzenia o rodzinnym szczęściu.

To prosta historia, ale ma dużą siłę i emocjonalny ciężar. Film obejmuje niemal całe życie bohatera, skupiając się wyłącznie na wydarzeniach, które naprawdę go definiują. Taki wybór sprawia, że opowieść jest zwarta, konkretna i trafia w sedno. Tragizm jego losów pokazuje kruchość ludzkiego życia, jego niepewność i zależność od okoliczności. Skondensowana narracja, zamknięta w kinowym metrażu, jeszcze mocniej podkreśla, jak szybko mijają lata i jak łatwo całe życie można zamknąć w kilku decydujących momentach. Całość przywodzi na myśl podsumowanie życia, jakie rzekomo przewija się przed oczami w momencie śmierci.

Historia skupia się na głównym bohaterze, ale ważne miejsce zajmują też osoby, które go ukształtowały. Bliscy dają mu oparcie, koledzy z pracy współtworzą jego codzienność. Żadna z tych postaci nie pozostaje tłem. Nawet krótkie epizody mają znaczenie, bo poszerzają opowieść i nadają jej ludzki wymiar. Dzięki temu wyraźnie widać, że życie budują kolejne relacje i spotkania. W tle osobistej historii wybrzmiewa amerykańska historia. Budowa linii kolejowych, rozwój osadnictwa i podporządkowywanie przyrody układają się w obraz kraju pędzącego do przodu. Główny bohater nie kształtuje tych przemian, żyje w ich cieniu. Opowieść staje się zarazem portretem jednostki oraz w tle obrazem rozwoju Ameryki.

Adaptacyjny charakter opowiadania Denisa Johnsona pozostaje wyraźny od początku do końca. Narracja z offu prowadzi widza przez życie bohatera jak przez zapis wspomnień. Taki zabieg często ciąży produkcjom filmowym. Tutaj ma sens, bo dobrze współgra z opowieścią o przemijaniu. Przeskoki czasowe, urwane wątki i wybór tylko najważniejszych zdarzeń układają się w telegraficzny skrót całej egzystencji. To portret człowieka, który wiele przeżył, lecz wobec wielkich zmian świata pozostał tylko jedną z wielu cichych postaci. Finałowa sekwencja związana z lotem człowieka w kosmos dobrze to podsumowuje. Protagonista jako już stary człowiek patrzy na nią z prostym zdziwieniem i zrozumieniem, że historia świata toczy się własnym rytmem. To nadaje historii uniwersalny wymiar, bo w każdym czasie jedno ludzkie życie mieści rewolucyjne zmiany naukowe i gospodarcze.

Obsada dobrze wpisuje się w ton tej historii. Joel Edgerton gra bardzo oszczędnie, prowadząc rolę z wyczuciem i bez tanich aktorskich akcentów. Buduje swoją postać spojrzeniem, milczeniem oraz sposobem bycia, dlatego zachowuje wiarygodność. Dobrze wypada drugi plan, bo nawet krótsze występy mają wyraźny charakter i zostają w pamięci. Film ma spokojny, chwilami jednostajny tok narracji, dobrze dopasowany do charakteru tej opowieści. Zdjęcia, montaż oraz oszczędne użycie środków wyrazu podporządkowano perspektywie głównej postaci, dzięki czemu widz patrzy na świat właśnie jej oczami. Taka forma nadaje historii skupienie, rytm i wyraźny klimat. Najmocniej działa samym sposobem prowadzenia opowieści, pod warunkiem że widza wciągną przedstawione losy.

W tym kontekście największym mankamentem pozostaje dystrybucja. Netflix finansuje także kino ambitniejsze i mniej oczywiste, ale jednocześnie od lat prowadzi politykę, w której kino ma nie konkurować z platformą. Przy takim tytule to podejście działa na jego niekorzyść, bo właśnie ciemna sala, duży ekran i pełne skupienie najlepiej odsłaniają jego wartość. Zamiast zawalczyć o obecność w kinach, postawiono na model, który ogranicza mu szansę na szersze wybrzmienie. Dobrze, że nominacja oscarowa (choć brak nominacji dla Engertona to kwintesencja absurdalnych decyzji Akademii) częściowo to zmieniła, ponieważ bez niej film mógłby przepaść wśród głośniejszych nowości streamingu.

„Sny o pociągach” mają swój niepowtarzalny urok, przez co zbrodnią filmową jest dystrybucja ograniczana do streamingu.

Atuty:

trafnie ukazana małość jednostki
istota relacji międzyludzkich
sprawna adaptacja
konsekwentny rytm narracji
uważność na przyrodę
tło amerykańskiego rozwoju gospodarczego
oszczędne środki wyrazu
wyrazista rola Edgertona
nominacja oscarowa

Mankamenty:

przygnębiające konkluzje
narracja z offu
momentami nieczytelne przeskoki czasowe
fragmentaryczność części wątków
oszczędność dialogów
ograniczona dystrybucja kinowa

Polecane dla:

amatorów kina kontemplacyjnego
ceniących budowanie klimatu
lubiących opowieści o naturze
szukających dojrzałego wzruszenia
ciekawych sposobów filmowej adaptacji literatury
skłonnych do oglądania filmów w zaciszu domowym

Twórcy:

reżyseria: Clint Bentley
scenariusz: Clint Bentley, Greg Kwedar na podstawie opowiadania Denisa Johnsona
zdjęcia: Adolpho Veloso
montaż: Parker Laramie
scenografia: Alexandra Schaller
muzyka: Bryce Dessner
dźwięk: Lee Salevan
obsada: Joel Edgerton, Felicity Jones, Kerry Condon, William H. Macy, Nathaniel Arcand, Alfred Hsing, Will Patton